Basketbalstats: van hightech snufjes tot nuttige tools voor jeugdcoaches

Geschreven door Pascal Meurs in Coaches op

Basketbalstats: van hightech snufjes tot nuttige tools voor jeugdcoaches

Pascal Meurs is gepassioneerd door basketbal, coachte al op alle niveau's én heeft een vlotte pen. We vroegen of hij zijn inzichten en ervaringen in de coacheswereld met de rest van de Vlaamse basketbalcoaches wou delen, met een volmondige 'ja' als antwoord. In deze blogpost beschrijft hij het belang van statistieken én ze juist te interpreteren. 

Dat basketbal een complexe sport is, hoef ik de gemiddelde fan niet uit te leggen.  Je komt meestal ogen te kort om voor 10 spelers op het terrein de prestaties te volgen in aanval en in verdediging.  Je hebt niet enkel het tactische, maar ook het technische en fysieke aspect, de verschillende match-ups en ga zo maar door. 

Ook als coach wil je onder het motto “meten is weten” zoveel mogelijk informatie vergaren.  Naast de score op het bord, ga je als coach op zoek naar meetbare parameters die je in staat stellen om op de juiste domeinen bij te sturen.  Dit zowel tijdens één wedstrijd (time-out of halftime), als over de loop van een heel seizoen.  Die parameters kunnen zowel individueel gericht zijn als op het hele team. Zowel voor de groep als voor één speler kan je als coach progressie boeken door meetbare en heel concrete doelen te stellen.  Role-players die op een terrein perfect weten wat ze kunnen (maar vooral ook wat ze niet kunnen) worden alom geprezen.  Zulke spelers werden in het verleden goed opgeleid door hen op het veld te sturen met telkens 1 of 2 concreet te behalen doelen.

"De boxscore-statistieken vertellen niet het volledige verhaal. Je moet deze zien in combinatie met de snelheid van het spel van elk team."

De meest gekende statistieken vind je natuurlijk terug in de box-score: het aantal rebounds, balverliezen, steals, afwerkingspercentage... geven je als coach dikwijls al bevestiging op papier waar je coachesinstinct je zegt waar deze wedstrijd kan gewonnen of verloren worden. Nu moet je weten dat deze statistieken niet zaligmakend zijn.  In basketbal heb je bijvoorbeeld teams die snel en minder snel spelen. Dit wil zeggen dat teams over de loop van de tijd ook een verschillend aantal possessions per wedstrijd hebben. Het is dan ook maar logisch dat snel spelende teams na verloop van wedstrijden meer turnovers, aanvallende rebounds, driepuntspogingen, etc hebben dan trager spelende ploegen, zonder dat dit erg nuttige info geeft over deze specifieke aspecten van hun spel. Het is dan ook veel correcter om deze statistieken te herberekenen "per 100 possessions". 


Luik en Leuven spelen het snelst in de Euromillions League staat te lezen op TIB.tv

Een tweede voorbeeld gaat over rebounding. In een wedstrijd waarin er een groot verschil is tussen gemiste fieldgoals tussen beide teams, zal één van beide teams ook veel meer kansen hebben tot rebounds.  Op basis van een boxscore kan je perfect berekenen hoeveel % van de beschikbare rebounds een team genomen heeft. Op het hoogste niveau, waar wedstrijden beslist worden door de kleinste details, kunnen deze nuances het verschil maken! 

Voor ThisIsBasketball.tv maakte ik onlangs een analyse van meer geavanceerde stats in het moderne basketbal na één kwart van  onze Belgische Euromillions League. Op basis daarvan kan je de speelstijl van de verschillende teams analyseren en een verklaring of mogelijke oplossing aanreiken voor hun positie in de ranking. Dat rapport over onze Belgische hoogste klasse kan je hier nalezen.

Valkuilen bij statistieken

Eenzelfde redenering moet je in je achterhoofd houden bij het onderling vergelijken van de prestaties van je spelers.  Logischerwijze zal jouw startende center tijdens 30 minuten meer punten scoren en rebounds plukken dan zijn back-up tijdens een invalbeurt van 10 minuten. Ook hier kan je de stats "herberekenen" naargelang het aantal minuten op het veld.  Valkuil hierbij is natuurlijk wel dat niet alle minuten tijdens een wedstrijd even kostbaar zijn. Sommige spelers profiteren van "garbagetime" - wanneer de wedstrijd al lang beslist is - om hun persoonlijke statistieken nog wat op te smukken. Om die reden is de coach tot op een zeker niveau het best geplaatst om die cijfers te analyseren en schuilt er wel een statisticus in elk van ons.


Jaap Stam werd aan de deur gezet omdat hij minder tackelde.

Het fout interpreteren van statistieken heeft in het verleden al tot historische flaters geleid. Een bekend voorbeeld hiervan komt uit het voetbal waar Alex Ferguson als trainer van Manchester United vaststelde dat Jaap Stam in 2001 beduidend minder tackles per wedstrijd had. Stam werd verkocht en later gaf Ferguson toe dat hij een cruciale fout had gemaakt.  Stam had namelijk minder tackles omdat hij … beter was geworden. Door een beter verdedigend positiespel waren tackles minder nodig. Stam beleefde nog enkele gloriejaren bij Lazio Roma.

Het belang van statistieken in de sportwereld heeft een enorme boost gekregen sinds het boek "Moneyball" van Michael Lewis. Moneyball vertelt het (waargebeurde) verhaal van Billie Beene als manager van het baseballteam Oakland Athletics.  Hij introduceerde een compleet nieuwe manier om het sportieve beleid van zijn club te runnen, genoodzaakt door beperkte financiële middelen. 

Met een wiskundige achtergrond ging hij op zoek naar de hidden numbers van de sport.  Zonder emotionele overwegingen, stelde hij een team samen met op iedere positie een speler die in één welbepaalde rol uitblonk.  Een rol die moest blijken uit minder evidente statistieken, uitgevoerd door spelers die betaalbaar waren doordat de grote teams hen over het hoofd zagen door zeer middelmatige standaardstatistieken.  Het boek werd later ook verfilmd met Brad Pitt in een hoofdrol (aanrader voor iedere sportliefhebber!).

Ons grote voorbeeld: de NBA

In de NBA is men maniakaal bezig met statistieken, één van domeinen waarop het Europese basketbal voorlopig nog fel achterop hinkt.  Wist je dat elk NBA-team minstens twee full-time wiskundigen in dienst heeft om de juiste conclusies te trekken uit al die big data wanneer het aankomt op mogelijke trades en draft picks? 

SportsVU is dan weer een systeem waarmee iedere NBA wedstrijd wordt gefilmd door 6 camera’s waarbij de positie van elke speler op het veld 25 keer per seconde wordt geregistreerd.  Voor elke speler is beschikbaar hoeveel touches hij tijdens een wedstrijd heeft gehad, hoeveel shots hij gemist heeft met/zonder verdediger binnen een straal van x meter, hoeveel rebounds hij heeft geplukt wanneer de bal binnen een straal van x meter bij hem in de buurt viel …

De mogelijkheden zijn oneindig en al die data zijn hier publiek beschikbaar.  Iedereen die maniakaal met het spelletje bezig is, voelt er zich als een kind in een snoepwinkel!

Zelf aan de slag met statistieken

Hoogstwaarschijnlijk heb jij deze middelen niet ter beschikking bij jouw team. Het lijkt me een interessant vraagstuk om eens na te denken welke gegevens jij over je eigen team wil bijhouden? Welke gegevens zijn haalbaar om bij te houden en stellen je in staat om als coach betere beslissingen te nemen? Dit kan verschillend zijn voor iedere coach, afhankelijk van leeftijdscategorie, niveau en van de basketbalkennis van degene die deze info voor je gaat bijhouden.

Enkele voorbeelden:

  • AST/TO: Dit is de verhouding van het aantal assists over het aantal balverliezen van een speler of team.  Als coach heb je niets aan een guard die 6 assists geeft, maar ook 7 turnovers laat optekenen.  Een concrete AST/TO ratio kan bijvoorbeeld een meetbaar doel vóór de wedstrijd zijn om je aandachtspunten van je speler of team te evalueren bij de rust en na de wedstrijd 
  • Succes van plays: Tijdens wedstrijden kan je een gekwetste speler laten bijhouden welke plays je team speelt en met welk resultaat (score/turnover/fout uitgelokt/…).  Wanneer de wedstrijd dan neerkomt op één enkele offense, heb je alvast een goed beeld welke tactische keuze je de beste kans op succes geeft.  Op langere termijn geeft het je een idee waar je aan je playbook dient te sleutelen.
  • Aantal deflecties: Het aantal deflecties geeft je een goed beeld over de intensiteit in defense.  Veel deflecties verschijnen niet in de stats als een steal maar verstoren of vertragen toch beduidend de aanval van de tegenstrever.
  • Pick & Roll: Sommige coaches (op seniors niveau) houden voor iedere pick & roll-situatie bij wie de baldrager was en wie de screener en of die actie al dan niet succesvol werd afgerond.  Het stelt je in staat je rules voor de spelers aan te passen en te bepalen voor welke baldrager je een screen of een hand-off wil spelen.  Afhankelijk van de screener kan je voor een pick & roll of een pick & pop-actie kiezen.
  • ….

Welke info vind JIJ nuttig om bij te houden tijdens of na een wedstrijd? Reageer hieronder!

Pascal Meurs
www.pascalmeurs.com